Author Archive | Fabiola Holiniaina Kjeldgaard

Andasibe: Oronantsary iray momba ny fandripahana ala eto Madagasikara (Tapany 1)

“Ity lahatsoratra ity dia dika tenin’ilay bilaogy nosoratan’i Denise sy Marc Dragiewicz izay mpiara-mitantana ny famokarana ilay sarimehitsika/orinantsary iray izay notanterahina tamin’ny faritr’i Anadasibe iny. Izy ity moa izany dia mijery manokana ihany koa ireo ezaka izay ataon’ny mponina eny ifotony manoloana ny fiarovana ieo gidro/varika sy ny ala.”

 Roso ny dia-  Ela niandrasana, fa tonga ihany ilay fotoana izay nandrasanay, dia ny fikasanay  mivady ny ho an’i Madagasikara mba  hanao orinantsary momba ny fahasimban’ny  tontolo iainana any an-toerana.  Nanomboka ny fiandohan’ny  volana Desambra 2013 ny fanantontosana ilay orinantsary.

Noho ny teti-bolanay izay somary nanify sy azo lazaina ho tery dia tapa-kevitra fa handeha amin’irony fiara fitanteram-bahoaka irony izahay- izay mor avidy no mahomby fa saingy kosa somary kely aina ilay fiara. Zara raha nisy toerana nipetrahana  sy nisisihanay mivady noho ny habetsak’ireo mpandeha ho any Andasibe.  Claude, izy no mpitari-dalana voalohany izay nifanojo taminay ary mailaka ery izy nanontany raha toa ka manana eritreritra ny hampiasa azy izahay  mba hitondra anay hitsidika ny ala sy parkan’ i Andasibe. Raikitra ary ny  asa, ary ny ampitso maraina vao mangiran-dratsy dia indro izy niandry anay teo amin’ny fidiran’i calan-javaboary Andasibe.

“Ny faritra atsinana no voalohany notsidihanay. Variana ary  hatairana ny anay naheno ny hiran’ireo ” Indri-Indri) izay nanako  manerana ny ala, amin’ity andro vao mangiran-dratsy. Vao nandingana   ivelany ny varavaran’ilay trano fandraisam-bahiny nipetrahany izahay, raha handeha ho any amin’ny trano fisakafoanana dia  nahita  tanalahy  maintso  iray izay nandry teo ambany rantsankazo.  Nahita bibidia hafa toy ny Sifaka ihany koa izay, izay  teny ambon’ireo hazo  izay tsy dia lavitra fa tena akaiky tokoa an’ilay trano fandraisam-bahiny izay nivantananay  tao anatin’ny ilay valan-javaboahary.”

Ny afak’ampitson’ny nahatongavanay teto Andasibe dia nitondran’i Claudempitari-dalana iray hafa,  izahay. i Nirina. Nirina moa dia  ankoatrin’ny mpitari-dia azy dia mpandrindra ny fandaharan’asa fiarovana ny ala eo an-toerana ihany koa.  Tao aorian’ny andro faharoa izay notsidihanay ny valan-javaboary, dia mba naka  aina kely izahay satria tena vizaka. Fiatoana fohy ihany naefa izany satria fotoana mba nankafizanay  sakafo antoandro tany anaty ala.  Raha sendra variana naka aina tsara, nadrindray teny ambony bozaka maintso maivana iny Nirina, dia indro fa nisy karazana gidro/varika hafa izay somary mena kibo  tonga ary tsy naka sarotra fa tonga  nilalao  teo amboniny. Tao aoriana kelin’io duia tamy ireo mponina sansatsany  teo an-toerana nhira vakon-drazana izay mitantara y fifandraisan’ireo olombelona voalohany  tonga nonina teo an-toerana  amin’ireo zavaboary. Tsikaritrasy tsapa  tao anatin’izany fa dia nisy  firindrana lehibe tokoa  teo amin’ny vahoaka Malagasy sy ny tontolo voajanahary.

Fantatray avy hatrany fa I Nirina dia olona tso-po sy tsara toetra izay mahafoy ny fotoanany hanentanana ireo mpiara-belona syny fiaraha-monina mba hitsinjo sy hiaro ny tontolo iainana.

Nanomboka nanodina ilay orinantsary izahay ary i Nirina no naokatra izany, naraina feonkira izay kanto dia kanto  tokoa,  sodina nostofina an-kalamanjana, teny an-dalambe.  Nanomboka ny fanadiahdiana ary nandritra ny resaka nifanaovana tamin’ny fiaraha-monina dia nilaza izy ireo fa manantena fatratra  fa hanomboka handray ny andraikiny ny governomanta ary hanasazy  ireo maimba ny tontolo iaianana.

Nohazavain’i Nirina  taminay ihany koa fa raha lasa valan-javaboary ny ala na faritra iray, dia midika izany fa tsy ho tsy ara-dalàna  itsony avy eo ny fakàna sy fitrandrahana loharanon-karena voajanahary avy ao. Nanomboka ary marisika sy vitrika ery izy amin’ny fiarovana ireo  vondrona “Indri- Indri ” tavela ary monina ao anatin’ny faritra. Mampoiriska ny olona ihan ykoa ny tenany mba hiaro ny tontolo iainanasatria dia harena sy vintana ho an’ny Malagasy ny fananana izany.

Nitohy ny dianay ary nony tonga teo  amin’ny tanànan’i Ambavaniasy dia nijanona mba hiresaka amin’ny zatovovavy iray mipetraka  eo an-toerana izay mpanao  asa tanana. Nanazava moa ny tenany no sady  nanondro ny manodidina  ary nilaza fa simba ny ala nisy  teny an-toerana noho ny fanaovan tavy. Ny fambolena amin’ny alalan’ny tavy, araka ny filazany moa dia anisan’ny loza izay mitatao ary mety handripaka ny ala eny amin’ny faritra.

Nitohy ny resaka nifanaovana  tamin’ireo olona mpikambana ao amin’ity fikambanana ity izay mandray na-tànanà ny fandaminana sy ireo antsipirahany rehetra mikasika ny tany , fambolena sy ireo mpanetsa. Rehefa avy nihaona tamin’ireo mpikarakara ity vondrom-piarahamonina ity ala, izahay dia hitodi-doha hihaona indray amin’i Claude. Betsaka ireo vaovao momba ny tontolo iainana eo an-toerana, ny olana maro isan-karazany eo anivon’ny fiaraha-monina izay mijaly noho  tokoa mandritra ny vanim-potoana maina ary ihany koa mizaka ny tsy erany mandritra ny vanim-potoanan’ny orana izay mateitika arahina rivo-doza isan-karazany.

Hita ary fa tena mandray andraikitra tokoa ny firaraha-monina eny an-teorana amin’ny alalan’ny fambolen-kazo mba hiarovana ny tintolo iaianana. Ankoatra izany, dia manana eritreritra ny  hampianatra ny mpikambana ao aminy  mikasika ny fomba hafa amin’ny fambolena sy famokarana vary izy ireo izay tsy ialaina fandorana ny tany mba hanaovana tavy toy ny fambolena vary eny an-tanimbary izay ketsahina.

Rehefa avy eo dia nasain’ny tompon-tany tao amin’ny tànanà iray akaikin’ny valan-javaboahary  izahay mba hanatrika ny fifanolozan-kevitra sy resadresaka izay nifanaovan’ireo zokibe tao an-tànàna. Nandritra ny fianalozan-kevitra izay nandraisany anjara dia nisy ireo vehivavahy anti-panahy vistivitsy izay naneho ny alahahelo ary nitaraina ny fitsipim-pandaminana izay napetraky ny governemanta mikasika ny  fabololena netim-paharazana eny antoerana.   Notantarain’izy ireo tamin’izay fa  tonga tampoka teny an-toerana ny tompon’andraikitra eo anivon’ny fanjakana ary nadrara azy ireo amin’ny fitrandrahana ny ala sy ny tokony hanajanona ny tavy ary indrindra indrindra nanamafy ny amin’ny tokony hiarovana ny tontolo iainana sy ny ala.

Nifandray sy nihaona ihany koa tamin’i Dr. Norman Uphoff, mpahay siansa ara-tsosialy avy any Cornell University,  izahay izay nanome fanampim-panazavana sy nampahalala anay ny kolontsaina sy ny tantaran’ny vahoaka Malagasy amin’ny ankapobeny.  Nazavainy ihany koa ny antony mahatonga ny mpoina manohitra sy tsy mazoto amin’ny fanajanonana ny  fitradrahana be loatra ny ala sy ny resaka fanovana ireo fomba fambolena nentim-paharazana. Fotoana fohy taorian’izany dia nitafatafa niaraka tamin’i,  Dr. Patricia Wright, izay ” primatologist “avy any Stony Brook University, izay efa hatry ny ela no nanana fifandraisana manokana amin’i Madagasikara. Resaka mikasika ireo  zavamaniry sy biby tsy manam-paharoa eto Madagasikara moa ny voton-dresaka nifanaovany, ary indrindra ny mikasika  ireo gidro/varika  izay mitady ho lany tamingana.  Ary nofarainanay tamin’ ny resadresaka niaraka tamin’i   Dr. Hal Needham avy any Louisiana State University moa ireo fifanakalozan-kevitra isan-karazany. Ity farany moa dia nanazava  ny   antony sy ny mety ho voka-dratsin’ny fiakaran’ny  marim-pàna noho ny fiovan’ny toetr’andro.

 

**Izay aloha ny androany fa dia hotohizana tsy ho ela ny fandikana ny bilaogy izay nosoratan’izy mivady.**

Fanokafana tamin’ny fomba ofisialy ilay tetik’asa “Pet Lemur survey”

Nosokafana tamin’ny fomba ofisialy ny  Talata , faha 12 Jolay lasa teo ilay tetik’asa Pet Lemur Survey,  izay notanterahana tao amin’ny Trano Koltoraly Amerikanina tetsy Tanjombato nanomboka tamin’ny 2 ora tolak’andro.

“Harenan’i Madagasikarana ny Giro/Varika”, io no teny faneva izay nosaloran’ity foto-drafitr’asa ity izay firaha- miasan’ ireo mpikaroka manokana  avy ao amin’ny “Utah University” sy ny “Conservation International”.

13765799_1032130970237745_7745072962668846598_o13661773_1032129046904604_6356481345547855553_o (1)13708163_1032131223571053_2492607683091290819_o

Araka ny voalazan’i Pr Kim Reuter dia voalaza fa efa nahatratra ny 28 000 no isan’ireo gidro/varika voalaza fa misy mitana ho toy ny biby fiompy tamin’ny taona 2010  sy 2013 ary indrisy anefa fantatra mazava intsony ny isan’izy ireo na ny antony hitazomana azy ireny ho toy ny biby fiompy.

Izany indrindra no anton’ity fikarohana ity izay afaka tanterahinao amina finday na ihany koa amin’ny fitsidihanao ny tranonkala Pet Lemur Survey izay misy dikany amin’ny teny Malagasy sy  Frantsay. Ito Tranonkala vaovao sy ny drafitr’asa fanentanana izay ho tanterahana mandritra ity taona ity moa dia novantsian’ny National Geographic  sy ny Margot Marsh primate Action Fund.

Sary niarahana tamin'ny solontenan'ny ministera miandraikitra ny ala sy ny tontolo iainana.

Sary niarahana tamin’ny solontenan’ny ministera miandraikitra ny ala sy ny tontolo iainana.

Betsaka dia betsaka tokoa ireo tonga nanotrona ary nahaliana tokoa ireo mpandray anjara nanao famelabelaran-kevitra nandritra izany  izay avy amin’ny GERP MadagasikaraLemur conservation NetworkLemur Rescue Center, sy ireo tompon’andraikitra ao main’ny foto-drafitr’asa. Izy ity moa dia natrehan’ny solontenan’ ny Minisitera miandraikitra ny ala sy ny tontolo iainana, sy ny fiandraiketan’ireo  ala voajanahary voaaro (Parcs Nationaux) sy ireo mpanao gazety isan-karazany.

Ireo nandray anjara fitenenana naka sary tamin’ireo mpanotrona sasantsasany

Resa-dresaka nifanaovana tamin’i Pr Jonah Ratsimbazafy.

Pr Jonah Ratsimbazafy:  Tena iaraha-mahalala fa olona azo ato hoe malaza ianao raha ny resaka fiarovana ireny Gidro/varika ireny, mba tantarao hoe tompoko ny nahatonga anao hiompana manokana amin’ny fianarana azy ireny?

jonah-bio

Jonah Ratzimbazafy

Ny nahatonga aho ho lasa mpikaroka sy mpiaro ny varika dia noho izao antony izao. Efa hatramin’ny fahazana dia efa nitsiry tao anatin’ny tena ny fitiavana biby. Kanefa raha nentin’ny raiamandreny nitsidika ny parc tao Tsimbazaza hijery gidro dia tsy mbola nieritreritra velively fa hiasa amin’ity sehatra ity. Tany an-tsekoly rahateo moa dia tsy nianatra momba ny biby zana-tany rahateo izahay fa ny biby misy any ivelany no nianarana tany (jirafy, liona, rajako, sns.). Teny amin’ny ioniversite dia nisafidy ny Departement de Paleontologie et Amthropologie Biologique ny tenako. Tao no tena nandinika lalina momba ny primates ka tafiditra tao anatin’izany ny varika. Rehefa nanao fikarohana momba ireo tahirin-tany (fossiles) niaraka tamin’ireo mpikaroka vahiny aho ka nandalo ala dia nahita ireo varika izay toa miantsoantso mila vonjy. Fandrika maro no hitako ary ala mirehitra. Nisy aza varika mbola tavela ka maty teo amin’ireny fandrika ireny. Teo no nahatonga ahy hanapa-kevitra ny amin’ny hoe: aleo ireto varika ankehitriny no avotana fa ireo efa ao anaty tany voatahiry afaka miandry. Koa dia nanao ny DEA sy Doctorat  momba ny varika aho.

Rehefa nianatra tany USA moa dia nifanerasera tamin’ireo mpikaroka sy mpiaro ny primates koa ka tamin’ny alalan’ireny dia nitombo ny fahalalana sy ny fitiavana ireo gidro/varika ireo ary nitohy ankehitriny izany.

Ny asa fiarvana ny gidro/varika dia tsy vitan’olon-tokana fa asa hifarimbon’ny maro. Koa rehefa tafalentika lalina tato am-po ilay fitiavana ny hianatra sy hampita izay traikefa amin’ny mpianatra ary ny fiarovana ireo harena mampiavaka an’I Madagasikara dia ny varika, dia tsy hay nosakanana intsony fa fitavana ny hiaro ireo biby ireo satria ny 94% n’izy ireo diaefa atahorana ho lany tamingana.

 

Ianao ihany koa moa dia anisan’ny nanampy tamin’ny fanoratana sy fanatontosana ilay  boky toro làlana momba ny fiarovana ny gidro/varika? Raha hafohizina fohifohy dia inona marina moa ny ao anatin’ilay boky?

 Io boky io dia nosoratana mba hafantarana ireo karazany izay tena atahorana ho ringana    sy ny toerana fonenana misy ireo varika ireo. Paik’ady fiarovana no voarakitra ao anatin’io boky io izay ho atao amin’ny faritra 30 mahery. Heverina fa ho tanterahina mandritry ny 3 taona izany paik’ady izany (2013 – 2016). Tafiditra ao anatin’ny paik’ady ny fantsarana ny velon-tenan’ny mponina mivelona manodidina ireny faritra misy ireo harena varika mampiavaka antsika. Ohatra amin’izany ny fanatsarana ny fambolena sy fiompiana, ny fampiroboroboana ny fizahantany, ny fikarohana, ny fampitomboana ny valanjavaboary, ny fambolena hazo, ary koa ny fanatsarana ny fiompiana ireo biby amin’ireo zoos raha toa ka izay no fomba afahana miaro ireo karazam-barika tena atahorana ho lany tamingana.

Vola $7.6 tapitrisa no heverina anatanterahina izany paik’ady izany.

 

Ankoatr’izany dia anisan’ny mpikarakarara ilay “madagascar lemur festival” ihany koa ny tenanao ary tamin’ny volana oktobra lasa teo raha tsy diso aho!  Inona ny tanjonareo tamin’izy iny dia oviana ndray ny manaraka?

 

Sambany teo amin’ny tantara no nisy iny hetsika voalohany ka nanaovana ny hetska Dihin’ny varika maneran-tany iny tamin’ny vola oktobra (25 – 31) 2015 ka izao tontolo izao no naira-nankalaza izay. Ny tanjona tao anatin’izany dia ny hampahafantarana ny olona rehetra (ny Malagasy indrindra indrindra) ny maha-zava-dehibe tokony hiarovana ireo varika ireo satria efa atahorana ho lany tamingana ny maro amin’ireo harena mampiavaka an’i Madagasikara ireo. Manana karazana varika 106 i Madagasikara izay mandrafitra ny 20% n’ny primates misy eran-tany kanefa 0,4% monja i Madagasikara raha ny habeny eto amin’ny planeta tany. Ireo olon-tsotra mihintsy no tanjona tamin’izany fa tsy nofaritana ho an’ny sokajin’ny mpikaroka ny ireo monina manamorona ny ala sy valan-javaboary ihany. Izay no nahatonga ny loha-hevitra novohizina tamin’izany hoe: “Varika; Namana sy harem-pirenena fa tsy…. Biby fiompy an-trano na sakafo”. Anisan’ny tanjona tamin’iny fankalazana iny koa ny fampiroboroboana ny fizahantany eto Madagasikara. Ary ny antony nandraisan’ireo firenena hafa dia ho fandraisany anjara amin’ny fampahafantarana ireo varika ireo ka ahatongavan’ny mpizahantany aty Madagasikara sy ho fandraisany anjara koa amin’ny famoriana io vola $7,6 tapitrisa io. Maro ireo Havana avy tany dilambato niaraka nifarimbona tami’iny fankalazana iny na teo amin’ny ara-pitaovana na ara-bola indrindra indrindra.

Maro ny fianakaviana mivelona amin’ny sehatra fizahantany. Koa ny fisian’ireo biby varika ireo dia tokony hampiditra vola maro ho an’i Madagasikara ho fanatsarana ny farim-piainan’ny mponina Malagasy.

Heverina fa ho atao isan-taona nyfankalazana ny Dihin’ny varika maneran-tany. Koa amin’ity taona ity dia ho atao amin’ny faran’ny volana oktobra toy ny tamin’ny taona lasa ihany izany. Dia manentana sahady ny rehetra hiomana ny hankalaza ny Dihin’ny varika manera-tany 2015.

Fanontaniana manitikitika ny be sy ny maro ilay hoe fa maninona ny gidro/varika no arovanareo fa  maninona no tsy manampy ny olona mahantra ohatra? Inona ny havalinao izay ho an’ireo mametram-panontaniana?

Manana asa tsy vitan’ny olombelona ireny varika ireny ao anatin’io ala fonefany io. Ohatra ny fampihaonana ny vony lahy sy vavy (pollinisation) y ny fanaparitahana ny voankazo (dispersion). Koa manampy ny fitohizan’ny fampitaina ny karazan-kazo tsy ho lany taranaka. Izany hoe misy asa goavana sahaniny ireo gidro ireo ao anaty ala fonenany.

Heverina ho toy ny fampilazana (indicateurs) ny fahasalamana na faharatsian’ilay tontolo misy azy ny varika. Koa rehefa tsy ao intsony ireo dia sarotra ny hamantarana izany.

Ireo vrika ireo no manintona ny mpizahantany hitsidika an’i Madagasikara. Midika izany fa mampiditra vola vahiny ho an’ny firenena ireo varika ireo. Koa tsy ny fihazana azy na fanimbana ny fonenany no tokony ho atao fa ny fiarovana azy ireo.

 

Raha afaka manome torohevitra  vitsivitsy ho an’ireo tanora Malagasy maniry ny hiompana manokana amin’ny fianarana momba ny gidro/ variaka ianao?

Harena mampiavaka an’i Madagasikara ny varika. Maro anefa no tsy mbola fantatra momba ny fomba fiainan’ny sasany amin’izy ireo, indrindra ho an’ireo karazany mandeha min’ny alina. Koa miantso ireo tanora maniry ny hiaro ireo biby mampiavaka an’i Madagasikara ireo aho hisafidy ny sehatra fikarohana momba ny primates. Afaka manantona ny tenako n any GERP rah ate-ahafantatra bebe kokoa ny varika.

 

Aminao tompoko, inona no tokony hataon’ny Malagasy tsivakivolo mba hiarovana  ny Gidro/varika?

Hianaro ny fiainan’ny varika, Tiavo ary Arovy satria harena mampiavaka antsika Malagasy. Fadio ny mamono azy ireo sy manimba ny ala sy zetra fonenany. Azo atao biby fiompy any antrano ny varika fa avelao izy hiaina any amin’ny fonenaa natioraly tokony hisy azy. Ampianaro ho tia azy ireo ny ankizy, ny tanora ary ny lehibe mba ho tia azy ireo. Koa ny Malagasy rehetra no hanao izany. Faizo izay minia mandika lalana mamono na mitaiza varika fa mamono ny firenena izany.

 

Inona avy ireo fahatsiarovana manokana nahafinaritra na nanohana anao tamin’ny fianaranao ireny gidro/varika  ireny?

 Nisy fahatsiarovana ratsy dia ny nahita ireo varika tratry ny fandrika dia maty, novonoin’ny mpihaza ka nivoa-dra be nefa tsy mbola maty ary ireo tao anaty garaba azon’ny mpihaza izay entiny ho vonoina sy hamidy.

Ny fahatsiarovana tsara kosa dia isaky ny mahita zanaka varika mitsambikimbikina izay tena mahafatifaty ahy be mihitsy.

 

Inona ny karazana gidro/varika tianao indrindra? satria nahoana?

Ny varijatsy na varikanda (Varecia variegata) dia ilay varika miloko fotsy sy maintsy hita any amin’ny ala atsinanana. Io no nanaovako ny these de Doctorat ko ary hitako matetika sy haiku indrindra. Io no mpihinana voankazo be indrindra satria ny 80% n’ny sakafony dia voankazo, izany hoe anisan’ireo manaparitaka be indrindra voankazo…. Saingy tiako daholo fa toy ny zanako ny varika rehetra e.

 

Misy hafatra tianao hatsipy amin’ny mpamaky ve?

Efa betsaka izay voalaza izay fa teny fohy no hampitaiko amintsika dia ny hoe: manana adidy sy andraikitra lehibe sy masina ny Malagasy rehetra amin’ny fiarovana ny varika na zaza na tanora na efa lehibe ianao. Na lahy na vavy ary n’inona n’inona farim-piainanao na antokom-pinoanao dia tsarovy fa tompony ianao ka aoka ho sarotiny amin’ny fiarovana ireo gidro/varika ireo mba ho hitan’ny taranantsika izay mba te-ahita izany ko rahampitso sy afaky ny ampitso satria olon-kendry sy tia tanindrazana ianao.